وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ . . . او خدائى است كه آسمانها و زمين را در شش روز [ دوران ] آفريد ؛ و عرش او بر آب قرار داشت . . . « 1 » و نيز ، خداى سبحان آسمانها را با هر چه در درون و برون آنهاست آفريد : فرشتگانى كه مىدانيم ، و آنهايى كه نمىدانيم و هر چه در زير آسمانهاست از كهكشانها و ستارگان و ماه و خورشيدها كه مىدانيم ، و آنها كه نمىدانيم و زمين را با آنچه بر روى آن است ، و هر چه در درون دارد ، از آبها و گياهان و معادن كه در زندگى مفيد است ، و هر چه در بين آسمانها و زمين است ، از گازها و غير آنها ، آنچه را مىشناسيم و آنها را كه نمىشناسيم ، همه اينها چيزهائى است كه اين اصناف سه‌گانه ، يعنى : حيوان و جن و انسان ، در زندگى نيازمند آنهايند ، و حيوان را پيش از جن و انس آفريد ، زيرا اين دو صنف در زندگى به آن نياز دارند ، و جن را نيز پيش از انسان آفريد ، چنان كه خود در داستان آفرينش آدم عليه السّلام فرموده : بعد از خلقت آدم عليه السّلام ملائكه را - كه ابليس جنّى هم در ميان آنان بود - دستور داد تا براى آدم سجده كنند ، سپس انسان را ، بعد از آفرينش همه اصناف مخلوقات آفريد . اينها اخبار اصناف چهارگانه مخلوقات خداى سبحان بود كه از آيات قرآن كريم و روايات ، به مقتضاى ترتيب آن ، استنباط كرديم . اما انواع هدايت آنها بدين قرار است : چون خداوند " ربّ العالمين " ، فرشتگان و جن و انس را عقل و ادراك بخشيد ، هدايت آنان را به دو گونه : آموزش مستقيم و آموزش غير مستقيم ، قرار داد ، چنان كه از قول فرشتگان خبر داده كه در داستان خلقت آدم گفتند : سُبْحانَكَ لا عِلْمَ لَنا إِلَّا ما عَلَّمْتَنا منزهى تو ! ما چيزى جز آنچه به ما ياد داده‌اى نمىدانيم ! و درباره صنف انسان فرموده : عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها خداوند همه اسامى [ اسرار آفرينش ] را به آدم ياد داد ، و فرموده : عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ به انسان آنچه را نمىدانست ياد داد « 2 » . و درباره جن ، در داستانى كه از خود آنان مىآورد چنين است : آنان قرآن را ياد گرفتند ، و به وسيله آن هدايت شدند ، و اين

--> ( 1 ) - هود / 7 . ( 2 ) - علق / 5